Zalecenia dotyczące metod kontroli próchnicy zębów muszą być rozsądne i oparte na dowodach. Próchnica nadal występuje we wszystkich grupach wiekowych, choć z mniej rozległymi zmianami i znaczną liczbą osób nie wykazujących żadnych ubytków. W związku z tym koncepcja ryzyka staje się najważniejsza dla wszystkich, a specjaliści muszą brać pod uwagę kontekst epidemiologiczny i aktualne dowody naukowe, aby osiągnąć optymalne wyniki.
Paradygmat stomatologii minimalnie inwazyjnej stanowi poważne wyzwanie dla naszej profesji, wzywając nas do odejścia od wąskiego skupienia się na zmechanizowanych metodach chirurgicznych skoncentrowanych na leczeniu ubytków. Zamiast tego wzywa do przyjęcia nowych strategii zapobiegania i leczenia chorób realizowanych we współpracy z pacjentami oraz, w przypadku stomatologii dziecięcej, rodzinami dzieci, a także innymi dorosłymi zaangażowanymi w środowisko życia dziecka. Nadszedł również czas na zmianę orientacji stomatologicznej, w której “samoopieka pacjenta” staje się głównym celem opieki stomatologicznej, a dentyści pomagają pacjentom w przejęciu odpowiedzialności za osiągnięcie i utrzymanie zdrowia jamy ustnej ich samych i ich dzieci. Holistyczna opieka, która poprawia zdrowie jamy ustnej i maksymalizuje zdolność do utrzymania zdrowia jamy ustnej, powinna być traktowana z równą wagą i nagradzana poziomem wynagrodzenia podobnym do “tradycyjnej stomatologii operacyjnej”.
Nadmierna ekspozycja na węglowodany w diecie i czynniki gospodarza sprzyja produkcji zewnątrzkomórkowych biomolekuł i kwaśnych metabolitów, prowadząc do akumulacji mikroorganizmów kwasotwórczych i kwasowych. Nadmierne spożycie fermentowalnych węglowodanów, wynikające z diety bogatej w cukier, napędza przejście do patogennego biofilmu. Jeśli spożycie cukru jest niskie i rzadkie, społeczności drobnoustrojów na zębach pozostają stabilne, zdolne do wytwarzania kwasów, które demineralizują szkliwo, ale spadki pH mogą być neutralizowane przez ślinę, przywracając i utrzymując mineralizację szkliwa. Jeśli jednak biofilm nie zostanie usunięty, a częste spożywanie cukru będzie kontynuowane, nastąpi długotrwały i cykliczny stan zakwaszenia, potencjalnie zaostrzony przez dysfunkcję wydzielania lub składu śliny, zaburzając mineralną równowagę homeostatyczną i powodując demineralizację szkliwa.
Próchnicę zębów można w dużej mierze kontrolować na poziomie społeczności lub jednostki, co ma pozytywny wpływ na dobrostan i długoterminowe koszty dla jednostek i krajowych systemów opieki zdrowotnej. Istnieje kilka strategii i metod kontroli próchnicy, które odnoszą się do ograniczenia ryzyka próchnicy i rozwoju zmian. Metody te powinny koncentrować się na różnych aspektach procesu chorobowego, takich jak usuwanie biofilmu i modyfikacja mikrobiologiczna oraz wprowadzenie zdrowej diety o niskiej zawartości cukru.
Wśród strategii zapobiegania lub ograniczania próchnicy powszechnie zaleca się stosowanie fluorków. Od czasu klasycznych badań epidemiologicznych fluor jest stosowany w celu ochrony przed próchnicą, a badania prowadzone są w celu zrozumienia optymalnego poziomu ekspozycji na fluor, który może zapewnić maksymalną kontrolę próchnicy przy minimalnej fluorozie zębów.
Obecnie ustalono, że fluor ma trzy główne mechanizmy miejscowego działania na próchnicę zębów: hamowanie metabolizmu bakterii po dyfuzji do biofilmu jako fluorowodór; opóźnianie demineralizacji, gdy fluor jest obecny na powierzchniach krystalicznych podczas prowokacji kwasem; oraz wzmocnienie remineralizacji poprzez tworzenie kryształów o niskiej rozpuszczalności przypominających mineralny fluorapatyt, odpornych na kwasy w remineralizowanych kryształach. To miejscowe działanie występuje poprzez zmniejszenie demineralizacji, gdy fluor w roztworze otaczającym kryształy apatytu silnie wiąże się z ich powierzchnią, chroniąc je przed rozpuszczeniem, oraz poprzez przyspieszenie remineralizacji z jonem przylegającym do powierzchni kryształów i przyciągającym Ca, co powoduje tworzenie nowego apatytu zawierającego fluor, który jest bardziej odporny na przyszłe ataki kwasów. Osady fluorku wapnia, które tworzą się na powierzchniach szkliwa, głównie gdy stosowane są produkty o wysokim stężeniu fluorków i niskim pH, działają jako rezerwuar dla Ca i jonów fluorkowych, uwalnianych podczas wyzwań kwasowych z powodu spadków pH, hamując demineralizację i przyspieszając remineralizację.
Fluor może być podawany ogólnoustrojowo lub miejscowo w celu zapobiegania próchnicy zębów, przy czym najważniejsze jest działanie miejscowe. Jeśli chodzi o podawanie fluoru metodami ogólnoustrojowymi, fluor jest spożywany, a niewielka jego ilość jest włączana do minerału zęba podczas amelogenezy. Jednak główny wpływ jest nadal na powierzchni zęba, ponieważ fluor powraca do jamy ustnej przez ślinę i naraża fluor w kontakcie z zębami. Dlatego też łączy on ekspozycję o wysokiej częstotliwości z niskimi poziomami fluoru w ślinie, co może osiągnąć najlepszy efekt ochronny podczas prowokacji kwasem.
Od połowy XX wieku opracowano kilka metod stosowania fluorków w populacji. Obecnie klasyfikacja metod stosowania fluorków opiera się na mechanizmach działania jonów i uwzględnia sposób ich aplikacji, dzieląc je na:
– Metody zbiorowe/społecznościowe: Metody o zasięgu ogólnospołecznym. Przykłady obejmują fluoryzację wody, mleka i soli. Formułowanie i wdrażanie tych polityk zdrowia publicznego może różnić się w zależności od kraju. Zależą one od wielu czynników, w tym stałej interakcji między krajowymi i międzynarodowymi organizacjami zdrowia publicznego oraz wiedzy naukowej. Fluoryzacja wody jest nadal najbardziej opłacalną i sprawiedliwą metodą dostarczania fluoru ludziom żyjącym w różnych społecznościach.
– Profesjonalne metody aplikacji: Produkty o wysokim stężeniu fluoru, stosowane przez profesjonalistów w odstępach zmieniających się w zależności od wieku pacjenta, ryzyka próchnicy i aktywności zmian. Przykłady obejmują żele, lakiery, pianki, roztwór fluorku srebra, materiały wypełnieniowe uwalniające fluor i urządzenia do powolnego uwalniania fluoru.
– Metody samodzielnego stosowania: Środki stosowane przez pacjentów w domu, zazwyczaj o niższych stężeniach niż te stosowane przez profesjonalistów. Przykłady obejmują pastę do zębów, płyny do płukania jamy ustnej, pastylki do ssania i gumy do żucia.
Najpopularniejsze produkty do zastosowań profesjonalnych obejmują żele, pianki, lakiery, roztwór fluorku srebra i uwalniające fluor materiały wypełniające, które zostaną szczegółowo opisane poniżej. Produkty te mają wysokie stężenie fluoru i dlatego nie mogą być stosowane w warunkach domowych.
Żele fluorkowe są powszechnie stosowane w praktyce stomatologicznej do kontroli próchnicy zębów, ponieważ oferują ekonomicznie dostępne podejście, prostą aplikację i ogólnie są dobrze odbierane przez pacjentów. Żele są lepkimi produktami, które umożliwiają aplikację na cały łuk zębowy przy użyciu indywidualnych tacek, z odpowiednim odsysaniem w celu ograniczenia połykania lub przy użyciu wacików lub mikroaplikatorów dentystycznych, gdy użycie tacek jest niepraktyczne. W takich przypadkach zaleca się aplikację półłukiem, aby zapewnić właściwą izolację zębów i kontrolę połknięcia produktu. Po aplikacji pacjenci powinni zostać poinstruowani, aby kilkakrotnie splunąć, i podkreśla się, że pacjenci na czczo nie powinni otrzymywać aplikacji, ponieważ połknięty fluor jest szybko wchłaniany w kwaśnym pH żołądka.
Żel fluorkowy jest dostępny do profesjonalnej i samodzielnej aplikacji, w stężeniach zwykle od 5000 do 12 300 ppm, odpowiednio w formulacjach o neutralnym pH i żelach o niskim pH, a jego reakcja ze strukturą zęba w celu utworzenia rezerwuarów fluorkowych zachodzi w ciągu kilku minut. Ze względu na wysokie stężenie fluorków w żelach zaleca się ich stosowanie u dzieci powyżej szóstego roku życia. Skuteczność żeli fluorkowych w zwalczaniu próchnicy jest dobrze ugruntowana. Niedawny przegląd systematyczny oceniający wpływ stosowania żelu fluorkowego na właściwości tkanek zęba wykazał zwiększoną remineralizację na powierzchniach tkanek zębów ludzkich lub bydlęcych po zastosowaniu żelu. Inny przegląd systematyczny wykazał, że efekt profilaktyczny stosowania żelu wynosił około 28% w przypadku zębów stałych. Jednak w przypadku zębów mlecznych tylko trzy randomizowane badania spełniły kryteria włączenia, ujawniając efekt zapobiegawczy na poziomie 20%. Oprócz skuteczności w zapobieganiu zmianom koronowym, wykazano również, że żele fluorkowe są skuteczne w zwalczaniu zmian próchnicowych korzeni. Skuteczność żeli fluorkowych w zapobieganiu próchnicy jest skorelowana z częstotliwością stosowania żelu i stężeniem fluoru w produkcie. Ostatnie badania wykazały brak efektu lub minimalne działanie zapobiegawcze żeli u pacjentów z niskim ryzykiem próchnicy i zalecają stosowanie żelu fluorkowego u dzieci (i dorosłych) ze zwiększonym ryzykiem choroby. Wspominają również o niewielkich dodatkowych korzyściach przeciwpróchnicowych u osób już stosujących pastę do zębów z fluorem. Czas aplikacji profesjonalnie stosowanych żeli wynosi od 1 do 4 minut, a częstotliwość aplikacji wynosi do czterech razy w roku, w zależności od ryzyka próchnicy.
Niedawny przegląd systematyczny podkreśla znaczenie świadomości profesjonalistów na temat odmiennego wpływu składu żelu fluorkowego na różne materiały stomatologiczne i ich działania na tkanki zęba. Zakwaszony fosforanowy żel fluorkowy ma szybsze działanie wymiany mineralnej ze względu na jego kwaśne pH, ale nie jest zalecany, gdy pacjent ma już estetyczne uzupełnienia, takie jak żywica kompozytowa lub cement szkło-jonomerowy, preferując w takich przypadkach stosowanie neutralnego żelu.
Pianki fluorkowe to stosunkowo nowe produkty, które charakteryzują się takim samym stężeniem fluoru i pH jak konwencjonalny żel. Należy je nakładać za pomocą jednorazowych nakładek, a pacjent powinien zagryzać i pochylać się do przodu, utrzymując stałe zasysanie przez wyrzutnik śliny. Zalecany czas aplikacji jest również podobny do żelu i wynosi od 1 do 4 minut. Główna różnica między żelami i piankami polega na ilości produktu używanego podczas aplikacji. W porównaniu z żelem, pianka wymaga tylko około jednej piątej masy materiału do odpowiedniego pokrycia zębów, znacznie zmniejszając ekspozycję na fluor i jego retencję przez pacjenta oraz ryzyko połknięcia. Niedawne badanie laboratoryjne wykazało, że mieszanie pianki podczas aplikacji miało kluczowe znaczenie dla zwiększenia reaktywności fluoru, czego nie stwierdzono w przypadku żelu. Autorzy stwierdzili, że najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem jest to, że mieszanie rozprasza pęcherzyki powietrza obecne w piance, co ogranicza interakcję fluoru z powierzchnią szkliwa, zwiększając w ten sposób powierzchnię kontaktu ze szkliwem i jego reaktywność.
Istnieją ograniczone dowody naukowe dotyczące działania pianek fluorkowych w zwalczaniu próchnicy zębów. Wyniki metaanalizy wykazały kilka badań potwierdzających skuteczność w zmniejszaniu zmian w zębach mlecznych, w przypadku wolnych powierzchni stałych pierwszych zębów trzonowych oraz w przypadku białych plam wokół aparatów ortodontycznych. Jednak późniejszy przegląd wykazał niski poziom dowodów dotyczących skuteczności klinicznej pianek fluorkowych w kontrolowaniu białych plam u pacjentów ortodontycznych.
Lakiery fluorkowe to produkty o wysokim stężeniu fluoru dostępne w preparatach o niskiej i wysokiej lepkości, przeznaczone wyłącznie do profesjonalnego stosowania. Najszerzej dostępne lakiery zawierają stężenie fluorków w naturalnej bazie żywicznej. Na rynku dostępne są jednak również preparaty zawierające inne sole fluorkowe, stężenia fluorków, poziomy pH i rodzaje żywicy. Lakiery zostały opracowane, aby zmaksymalizować czas ekspozycji na fluor, zwiększając przyczepność fluoru do szkliwa zębów, a tym samym wydłużając czas wchłaniania. Gdy szkliwo jest narażone na wysokie stężenia fluoru, tworzą się zbiorniki fluorku wapnia, które są wchłaniane przez kryształy hydroksyapatytu szkliwa. Podczas gdy fluorapatyt pozostaje trwale związany w strukturze krystalicznej szkliwa, większość kuleczek fluorku wytrąca się na powierzchni szkliwa i może zostać utracona w wyniku ekspozycji na roztwory alkaliczne. Z tego powodu uważany jest za słabo związany osad fluorkowy, ale może służyć jako rezerwuar jonów fluorkowych. W warunkach niskiego pH biofilmu i w obecności fosforanów, część tego fluorku może zostać ponownie osadzona jako fluorapatyt podczas procesu remineralizacji. Gdy pH biofilmu wraca do normy, jony fosforanowe chronią fluorek wapnia, a proces trwa do następnego spadku pH.
Jedną z zalet lakierów jest możliwość stosowania zmniejszonych ilości produktu, minimalizując ryzyko nadmiernego spożycia fluoru. Aplikacja powinna być wykonywana po profilaktyce, na suchych zębach i w warunkach względnej izolacji. Następnie należy poinstruować pacjenta, aby zamknął usta, ponieważ lakier “twardnieje” w obecności śliny, tworząc cienką warstwę. Po nałożeniu lakieru pacjenci powinni zostać poinstruowani, aby spożywać miękkie pokarmy i powstrzymać się od szczotkowania zębów przez następne kilka godzin. Jednak zalecenia po aplikacji powinny być zindywidualizowane, biorąc również pod uwagę instrukcje producenta.
Częstotliwość stosowania lakierów fluorkowych różni się w zależności od ryzyka wystąpienia próchnicy u pacjenta. W niedawno opublikowanym przeglądzie zaproponowano wytyczne dotyczące postępowania z próchnicą zębów krok po kroku, z uwzględnieniem oceny ryzyka próchnicy, zaleca się, aby u dzieci z umiarkowanym ryzykiem stosować lakier w gabinecie w odstępach półrocznych, oprócz spożywania wody z fluorem i stosowania pasty do zębów z fluorem. W przypadku dzieci z wysokim ryzykiem zaleca się aplikację w odstępach trzymiesięcznych, wzmacniając cele samokontroli z opiekunami w celu zmniejszenia określonych czynników ryzyka, a także aktywnego monitorowania zmian na wszystkich etapach. Podejście dla dzieci w wieku powyżej sześciu lat i dorosłych z niskim do umiarkowanego ryzykiem obejmuje te same wytyczne dotyczące wody i pasty do zębów z fluorem. W przypadku pacjentów z wysokim ryzykiem próchnicy zaleca się stosowanie lakieru co cztery do sześciu miesięcy. Ostatnie badania wykazały, że pacjenci z niskim ryzykiem nie odnoszą korzyści ze stosowania lakierów fluorkowych.
Lakiery fluorkowe okazały się skuteczne w zmniejszaniu przyrostu próchnicy zębów. Przegląd wykazał znaczący wpływ lakierów na zmniejszenie częstości występowania próchnicy zarówno w zębach stałych, jak i mlecznych. W innym przeglądzie stwierdzono, że lakiery fluorkowe zostały wymienione jako skuteczna strategia zapobiegania powstawaniu zmian próchnicowych i zatrzymywania ich we wczesnych stadiach. Lakiery zostały również opisane jako skuteczna metoda zapobiegania próchnicy korzeni u osób starszych, ale nie wykazały skuteczności w jej zatrzymywaniu. Lakiery były również opisywane jako skuteczne w zapobieganiu próchnicy okluzyjnej pierwszych stałych zębów trzonowych. Lakiery fluorkowe stosowane na białe plamy mają działanie terapeutyczne i powinny być stosowane w sesjach, umożliwiając wystąpienie procesu remineralizacji i inaktywację białych plam. Niemniej jednak niektóre badania wykazały, że istnieją bardziej skuteczne produkty do tego celu, takie jak infiltranty żywiczne.
Roztwór fluorku srebra to roztwór, który łączy antybakteryjne działanie azotanu srebra z remineralizującym działaniem fluoru. W handlu jest dostępny w różnych stężeniach. Roztwór ten wchodzi w interakcje zarówno z organicznymi, jak i nieorganicznymi składnikami struktury zęba, a także z bakteriami i ich produktami ubocznymi. Srebro zakłóca metabolizm bakterii i działa jako środek utleniający, który oddziałuje z grupą sulfhydrylową białek i bakteryjnym DNA. Interakcja ta zapobiega procesom oddychania komórkowego, zmienia syntezę ściany komórkowej, odwija DNA i hamuje podział komórek. Jony srebra dezaktywują również bakteryjne enzymy, hamując w ten sposób tworzenie biofilmu. Roztwory fluorku srebra hamują tworzenie biofilmu, promują remineralizację, hamują demineralizację, zapobiegają degradacji kolagenu i blokują kanaliki zębinowe, będąc skutecznymi w leczeniu próchnicy zębów. Terapia fluorkiem srebra w celu interwencji w proces chorobowy jest prosta, bezbolesna, nieinwazyjna, niedroga i bezpieczna. Technika aplikacji jest prosta, obejmująca czyszczenie ubytku, ochronę tkanek miękkich, suszenie ubytku i aplikację roztworu przez kilka minut. Najczęściej zalecana częstotliwość aplikacji w literaturze to raz lub dwa razy w roku, z lepszymi wynikami co dwa lata. Jedyną widoczną wadą jest to, że przebarwia zmiany chorobowe na czarno, co może być znaczącą wadą dla jego stosowania w widocznych obszarach.
W przeciwieństwie do profesjonalnie stosowanych produktów fluorkowych, środki dostępne do samodzielnej aplikacji charakteryzują się użyciem niższych stężeń fluoru i potrzebą częstszej ekspozycji. Najczęściej stosowane metody obejmują płyny do płukania jamy ustnej i pasty do zębów z fluorem. Produkty te mogą być stosowane zarówno na poziomie indywidualnym, jak i zbiorowym. Dodatkowo, żele i pianki fluorkowe, pomimo ich wysokiego stężenia fluoru, mogą być stosowane samodzielnie lub podawane w programach szkolnych pod profesjonalnym nadzorem.
Stosowanie płynów do płukania jamy ustnej zawierających fluor ma długą tradycję w zbiorowych programach profilaktycznych, ale jest również zalecane do stosowania w domu, szczególnie u osób z wysokim ryzykiem próchnicy. Najczęściej stosowane są roztwory NaF, chociaż dostępne są również preparaty zawierające inne związki fluoru. Zazwyczaj roztwory są przeznaczone do codziennego stosowania w domu, podczas gdy wyższe stężenia są stosowane w programach społecznych w odstępach tygodniowych. Płyny do płukania jamy ustnej z fluorem oferują zalety, takie jak skuteczność, łatwość użycia i możliwość aplikacji przez specjalistę niebędącego dentystą, co wpływa na koszt tego środka, gdy jest stosowany w zbiorowych programach profilaktycznych. Aplikacja przebiega w prosty sposób, polegający głównie na podaniu roztworu do płukania jamy ustnej przez minutę. Po tym czasie roztwór należy wypluć i zaleca się, aby pacjent unikał później płukania jamy ustnej wodą, aby zmaksymalizować wpływ środka na wewnątrzustny poziom fluoru. Nie zaleca się stosowania roztworów fluorkowych u dzieci ze względu na ryzyko połknięcia i rozwoju fluorozy.
Pasta do zębów z fluorem jest powszechnie stosowana od wielu lat i jest najczęściej wykorzystywaną metodą utrzymywania stałego niskiego poziomu fluoru w środowisku jamy ustnej. Jej powszechne stosowanie, ze względu na skuteczność kliniczną i akceptację społeczną, odegrało znaczącą rolę w spadku próchnicy zębów. Można stosować różne związki fluoru, pojedynczo lub w połączeniu, przy czym najczęściej stosowane są fluorek sodu, monofluorofosforan sodu, fluorek aminy i fluorek cyny. Najpopularniejsze stężenie fluoru w pastach do zębów wynosi od 1000 do 1500 ppm. Skuteczność pasty do zębów z fluorem w zmniejszaniu próchnicy została udowodniona w randomizowanych badaniach klinicznych. Stosowanie pasty do zębów zawierającej fluor podczas wyrzynania się zębów stałych wiąże się z rozwojem fluorozy zębów, zwłaszcza gdy stężenia przekraczają 1000 ppm. U młodszych dzieci odruchy połykania i odkrztuszania są słabiej rozwinięte. W oparciu o dostępne dowody, dzieci powinny używać standardowej pasty do zębów z fluorem, niezależnie od wieku. Najskuteczniejszym sposobem zminimalizowania niekorzystnych skutków fluoru jest zmniejszenie ilości spożywanej pasty do zębów, a nie dostosowanie stężenia fluoru.
Stosowanie pasty do zębów z fluorem powinno rozpocząć się wraz z wyrzynaniem się pierwszego zęba i powinno być dozowane w małych ilościach. W przypadku dzieci w wieku poniżej trzech lat zaleca się ograniczenie ilości pasty do jednej kropli. W wieku trzech lat zaleca się stosowanie ilości wielkości ziarnka grochu. Kluczowe znaczenie ma nadzorowanie szczotkowania zębów w celu zapewnienia prawidłowego stosowania pasty.
Zgodnie z wytycznymi należy zachęcać do szczotkowania zębów pastą z fluorem dwa razy dziennie. Literatura wskazuje, że częstotliwość szczotkowania jest dodatnio skorelowana z zapobieganiem próchnicy, a szczotkowanie zębów dwa lub więcej razy dziennie zapewnia większą ochronę niż szczotkowanie tylko raz.
Jednoczesne stosowanie wielu metod aplikacji fluoru jest powszechne w praktyce klinicznej, szczególnie gdy rozważa się użycie profesjonalnych narzędzi do aplikacji u pacjentów, którzy regularnie używają pasty do zębów z fluorem i którzy mogą być narażeni na niektóre metody aplikacji w społeczności. Dowody wykazały, że łączne stosowanie fluorków może zapewnić dodatkowe efekty przeciw próchnicy, jednak ogólny wpływ może nie być znacząco większy niż stosowanie pojedynczego rodzaju produktu zawierającego fluorki.
Opierając się na mechanizmie działania fluoru, powiązanie między samodzielną aplikacją a profesjonalnymi aplikatorami może być korzystne, szczególnie w przypadku pacjentów wysokiego ryzyka i/lub z aktywną próchnicą. Produkty do samodzielnej aplikacji przyczyniają się do utrzymania względnie stałego poziomu fluoru w środowisku jamy ustnej, chroniąc przed demineralizacją, podczas gdy rzadsze stosowanie wysokich stężeń fluoru sprzyja odkładaniu się rezerwuarów CaF. Jednak przy braku widocznych zmian próchnicowych wyzwaniem klinicznym jest interpretacja informacji dotyczących obecności biofilmu i diety w celu określenia obecności choroby.
W klinice biofilm stomatologiczny można usunąć poprzez profesjonalną profilaktykę, a badanie kliniczne jest wykonywane w celu oceny nasilenia zmian próchnicowych. Gdy początkowe zmiany znajdują się w stadium i są aktywne, stosowanie profesjonalnie nałożonego fluoru, takiego jak lakier lub żel, jest uważane za ważną nieinwazyjną strategię kontrolowania zmian. Może to być uzupełnione innymi miejscowymi aplikacjami fluoru, takimi jak pasta do zębów i płyny do płukania jamy ustnej.
Większość wzrostu próchnicy wykrywanej u dzieci i młodzieży ogranicza się do powierzchni okluzyjnych tylnych stałych zębów trzonowych. Systematyczny przegląd oceniający skuteczność uszczelniaczy w porównaniu z lakierami fluorkowymi wykazał, że uszczelniacze na bazie żywicy lepiej zapobiegały próchnicy w tych zębach w ciągu dwóch lat obserwacji. W innym badaniu wykazano, że połączone stosowanie uszczelniaczy na bazie żywicy i lakieru fluorkowego przynosi lepsze wyniki w porównaniu z samym lakierem fluorkowym.
Podsumowując, w przypadku aktywnych zmian należy rozważyć racjonalne stosowanie fluoru w zależności od ryzyka pacjenta. Pacjenci z niskim ryzykiem próchnicy powinni stosować tylko wodę z fluorem i pastę do zębów, natomiast pacjenci wysokiego ryzyka powinni otrzymywać profesjonalne aplikacje w regularnych odstępach.
Diagnoza i ocena ryzyka są kluczowymi elementami zrozumienia i skutecznej kontroli próchnicy zębów. Ocena ta jest niezbędna do sformułowania konkretnego planu leczenia dla każdego pacjenta, biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby. Dzięki zrozumieniu czynników wpływających na prawdopodobieństwo rozwoju zmian próchnicowych u danej osoby i reakcji na proponowane leczenie, łatwiej jest ustalić odpowiedni odstęp czasu między ponownym zastosowaniem produktów zawierających fluor. Ważne jest, aby pamiętać, że fluor będzie działał tylko na zmiany w zębach, a nie na chorobę podstawową. Dlatego niezależnie od przyjętej strategii opartej na fluorze lub kombinacji metod, pacjenci muszą być zmotywowani do utrzymania właściwej higieny jamy ustnej i racjonalnego spożycia cukru.
